X
تبلیغات
وبلاگ آموزشی - ادبی - تفریحی - هنری
شنبه 3 اسفند‌ماه سال 1387
ارایه ادبی- استعاره

آرایه های ادبی

بیان

درس 11

1- استعاره مصرّحه را توضیح دهید؟

بیان «مشبهٌ به» و اراده تمامی ارکان تشبیه است و نامیدن این استعاره به مصرحه (آشکار) به سبب آن است که از طریق مشبهٌ به، به آسانی می توان به وجه شبه و مشبه دست یافت.

 

خود آزمایی

1- در شعرهای زیر، استعاره های مصرحه را بیابید و بگویید که چگونه پدید آمده اند مشبه و مشبهٌ به  وجه شبه را نیز بیابید؟

- شمس و قمرم آمد، سمع و بصرم آمد       /      وان سیم  برم آمد، وان کانِ زرم آمد

«مولوی»

 

استعاره ها: شمس، قمر، سمع، بصر، سیم، کان زر، هستند و همچنین مشبهٌ به هم می باشند.

مشبه همه آنها: شمس تبریزی / وجه شبه: نورانیت شمس تبریزی و یکسانی در وجود و ارزشمندی است.

 

- در این بازار اگر سودی است با درویش خرسند است

خدایا، منعم گردان به درویشی و خرسندی

«حافظ»

 

استعاره: بازار استعاره از دینا / مشبه: دنیا / مشبهٌ به: بازار

وجه شبه: وجود کالا و کسب مال و فایده بردن از دینا و بازار است.

 

- مرا در خانه سروی هست کاندر سایه قدّش

فراغ از سرو بستانی و شمشاد چمن دارم

«حافظ»

 

استعاره ها: سرو استعاره از قد محبوب/

مشبه: محبوب یا معشوق /

مشبهٌ به: سرو /وجه

شبه: تناسب قد سرو است.

 

- بخت آن نکند با من، کان شاخ صنوبر را   /    بنشینم و بنشانم، گل بر سرش افشانم

استعاره ها: شاخ صنوبر استعاره از محبوب/ مشبه: محبوب/ مشبهٌ به: شاخ صنوبر/ وجه شبه: بلندی و راستی قد و قامت.

 

- ای غنچه خندان، چرا خون در دل ما می کنی؟

خاری به خود می بندی و ما را ز سر وا می کنی

«حافظ»

 

استعاره ها: غنچه خندان، خار/

مشبه ها: معشوق، رقیب شهریار/

مشبهٌ به ها: غنچه شکفته و خار/

وجه شبهه ها: خوشرویی و زیبایی، بی ارزشی و گزندگی.

 

- چو تنها ماند ماه سرو بالا                              فشاند از نرگسان لؤلوی لالا

«نظامی»

استعاره های بیت: ماه سرو بالا، نرگسان، لؤلوی لالا/ مشبهٌ به ها: ماه سرو بالا، نرگسان، لؤلوی لالا

مشبه های بیت: شیرین معشوق خسرو، دو چشم شیرین، قطرات اشک/ وجه شبه ها: زیبایی و بلندی قد، چشم سیاهی وسط درخشش.

 

 

2- با واژه های زیر استعاره مصرحه بسازید؟

کاروان سرا: چند روزی که در این کاروان سرا اقامت داری به فکر توشه آخرت باش.

 

ماه: آن ماه دو هفته در نقاب است        /        یا حوری دست در خصاب است

«سعدی»

 

3- استعارات مصرحه زیر را به تشبیه تبدیل کنید و تمامی پایه های تشبیه را نام ببرید؟

- سعدی از زبان پیری که او را به شادمانی و عیش دعوت کرده است، می فرماید:

مرا برف باریده بر پرّ زاغ                      نشاید چو بلبل تماشای باغ

«سعدی»

تشبیه: سفیدی مانند برف، موهای سیاه مرا در خود گرفته است و شادی و تفریح شایسته من نیست.

مشبه ها: سفیدی،موی سیاه/ مشبهٌ به ها: برف، پر زاغ/ وجه شبه ها: سفیدی برف و سیاهی پرّ زاغ

 

- باغ مرا چه حاجت سرو و صنوبر است            شمشادِ خانه پرور من از که کمتر است

(استعاره مصرحه)               «حافظ»

تشبیه: روی او ماه است اگر بر ماه مشک افشان شود.  قد او سرو است اگر بر سرو لالستان بود.

مشبه ها: روی، قد/ مشبهٌ به ها: ماه، سرو/ وجه شبه ها: زیبایی، بلندی

 

- باز امشب ای ستاره تابان نیامدی                       باز ای سپیده شب هجران نیامد

(استعاره مصرحه)                                    (استعاره مصرحه)  «شهریار»

 

تشبیه: ای محبوب دوباره امشب مانند ستاره ای درخشان نزد من نیامدی و چون سپیده، شب تاریک فراق مرا روشن نکردی. /مشبه: محبوب و معشوق/ مشبهٌ به ها: ستاره تابان و سپیده شب هجران/ وجه شبه: روشنگری / ادات: مانند و چون

 

- تا تو را جای شد ای سرو روان در دل من        هیچکس می نپسندم که به جای تو بود

(استعاره مصرحه)                                                      «سعدی»

تشبیه: ای محبوب که چون سرو رونده هستی، هیچکس را نمی پسندم که جانشین تو شود.

پایه ها: مشبه: محبوب/ مشبهٌ به: سرو روان/ ادات تشبیه: چون/ وجه شبه: تناسب اندام

 

 

 

شنبه 3 اسفند‌ماه سال 1387
ارایه ادبی- تشبیه

آرایه های ادبی

بیان

  درس 10

1- تشبیه مفرد چیست؟

 تشبیهی است که «مشبهٌ به» آن یک چیز است.

 

2- تشبیه مرکب چیست؟

تشبیهی است که هیأتی به هیأت دیگر مانند می شود، یعنی طرفین تشبیه دو چیز یا بیشتر است.

 

3- وجه شبه در تشبیه مرکب به چند صورت است؟

دو گونه است:

الف) نتیجه ای که از اجزای مشبه و مشبهٌ به حاصل می شود، مانند هم است. مثال: ناتوانی در این بیت:

دیده اهل طمع به نعمت دنیا                            پُر نشود همچنان که چاه به شبنم

 «سعدی»

 

ب ) شکل و رنگی که از اجزای مشبه و مشبهٌ به پدید می آید، مثل هم است.

مانند: قرار گرفتن دایره ای شفاف بر صفحه ای سرخ رنگ در بیت زیر:

بر گل سرخ از نم، اوفتاده لآلی                      همچو عرق بر عذار شاهدِ غضبان

«سعدی»

 

خود آزمایی

1- در تشبیهات مرکب زیر، طرفین تشبیه و وجه شبه را تعیین کنید؟

- آن شاخه های نارج اندر میان بر (مشبه) چون پاره های اخگر اندر میان دود (مشبهٌ به)

«بهار»

وجه شبه: نمایان شدن رنگی سُرخ مایل به زرد در میان سیاهی.

- جرم گردوم تیره و روشن در او آیات صبح (مشبه)

                                                گویی اندر جان نادان، خاطر داناستی (مشبهٌ به)

   «منوچهری»

 وجه شبه: درهم آمیختگی جهل تاریکی و روشنی دانایی

- به چمن خُرام و بنگر بَرِ تخت گل که لاله (مشبه)

                                                  به ندیم شاه ماند که به کف ایاغ دارد (مشبهٌ به)

«حافظ»

 وجه شبه: سرخی گل لاله و جام شراب

 

- کنیزان و غلامان گِِردِ خرگاه (مشبه)                       ثریاوار گِرد خرمن ماه (مشبهٌ به)

«نظامی»

 

وجه شبه: گِردی خرگاه و هاله ماه و پراکندگی غلامان و ستارگان است. 

- آن قطره باران که برافتد به گل سرخ (مشبه)

                                      چون اشک عروسی است برافتاده به رخسار (مشبهٌ به)

«منوچهری»

 

وجه شبه: شفافیت قطره باران و اشک و سرخی گل و چهره عروس است.

- در خم زلف تو آن خال سیه دانی چیست؟ (مشبه)

نقطه ده که در حلقه جیم افتاده است (مشبهٌ به)

«حافظ»

وجه شبه: خمیدگی سر زلف و حلقه «ج» و سیاهی خال و نقطه مرکب است.

 

2- در شعرها و عبارتهای زیر تشبیهات مفرد و مرکب را تعیین کنید؟

- رخ گل (مشبه) را که عکس روی یار (مشبهٌ به) است   هوا مشاّطه، آب آیینه دار است

                                                                           ( تشبیه بلیغ و مفرد)

«میرزانصیر جهرمی»

 

 

تشبیه مفرد

- هر که عِلم خواند و عمل نکرد،(مشبه مرکب) بدان ماند (ادات) که گاو راند و تخم نبفشاند (مشبهٌ به مرکب)

«سعدی»

                                      

تشبیه مرکب

- عرقت بر ورق روی نگارین (مشبهٌ به مرکب) به چه ماند

                             همچو (ادات) بر صفحه گل قطره باران بهاری (مشبهٌ به مرکب)

«سعدی»

                                            

تشبیه مرکب   

- زلف (مشبه) تو مگر جانا امیدو نیاز ( مشبهٌ به) است

                                                     زیرا که چنین هر دو سیاه است و دراز است

«مسعود سعد»

 

 

تشبیه مفرد

- ماه و خورشید نمارش ز پس پرده زلف             آفتابی است که در پیش، سحابی دارد

                  مشبه مرکب                                             مشبه مرکب

«حافظ»

 

- آن فسون دیو در دلهای کژ                           می رود چون کفش کژ در پای کژ

           مشبه مرکب                                        مشبه مرکب   تشبیه مرکب

«مولوی»

 

- قرار در کف آزادگان نگیرد مال             چو مبر در دل عاشق، چو آب در غربال

               مشبه مرکب                                           مشبه مرکب      

«سعدی»

 

 

تشبیه مرکب و جمع

3- با مشبه های زیر تشبیه مرکب بسازید؟

- اشکی بر رخسار یک کودک؛

اشکی که بر رخسار کودکی روان است همچون جویی است که بر زمین پُر گَرد و غبار جاری است.

 

- مرد دانایی که در جامعه خود شناخته شده نیست؛

مرد دانایی که در جامعه خود شناخته شده نیست همانند گوهری است در میان انبوهی از شبه و مهره های بی ارزش بدلی.

 

- شکوفه های سرخ در میان برگهای سبز یک درخت؛

شکوفه های سرخ در میان برگهای سبز یک درخت همانند ستارگانی در پهنه آسمان می درخشند.

 

 

4- با مشبهٌ به های زیر تشبیه مرکب بسازید؟

- گلهایی سپید که در مرغزاری سبز روییده اند؛

جلوه های ستارگان در آسمان چون گلهای سپیدی است که در مرغزاری سبز روییده اند.

 

- چراغهای مهتابی که در حال چشمک زدن هستند؛

ماه که از زیر پاره های ابر خارج می شد و بلافاصله ناپدید می گشت همچون چراغ مهتابی به نظر می رسید که هر چند لحظه چشمک می زنند.

 

 

 

شنبه 3 اسفند‌ماه سال 1387
ارایه ادبی- بیان

آرایه های ادبی

بیان

 

1- تشبیه بلیغ چگونه تشبیهی است؟ مثال بزنید؟

تشبیهی که ادات و وجه شبه آن حذف شود، «تشبیه بلیغ» نام دارد.

مانند: تو حور بهشتی

 

2- تشبیه بلیغ بر چند نوع است، توضیح دهید؟

دو نوع: 1) اسنادی               2) اضافی

1) اِسنادی: که در آن «مشبهٌ به» به «مشبه» اسناد داده می شود؛ مانند: علم نور است.

2) اضافی: که آن را «اضافه تشبیهی» می خوانند و در آن یکی از طرفین تشبیه به دیگری اضافه می شود؛ مانند: درختِ دوستی، لبِ لعل

 

 

خود آزمایی

1- در بیتها و جمله های زیر، تشبیهات را بیابید و تعیین کنید که در آنها، کدام یک از پایه های تشبیه حذف شده است؟

- شبی(مشبه)  چون(ادات تشبیه)      شَبَه(مشبه به)،  

 روی شسته به قیر (معین تاریکی) وجه شبه       نه بهرام پیدا نه کیوان نه تیر «فردوسی»

   (معین تاریکی) وجه شبه

«هیچکدام از پایه های تشبیه حذف نشده است.»

 

- در شجاعت (وجه مشبه)   شیر رباّ (مشبه به)نیستی(مشبه) در مروّت خود که داند کیسیت؟

 «فردوسی»

       

- فرّاش باد صبا را گفته تا فرشِ زمرّدین (تشبیه بلیغ) اضافی بگسترد و دایه ابر بهاری را فرموده تا بناتِ نبات (تشبیه بلیغ) اضافی در مهدِ زمین (تشبیه بلیغ) اضافی بپرورد.

«سعدی»

«همگی تشبیه بلیغ و به صورت ترکیب اضافی هستند که ادات تشبیه و وجه شبه در آنها حذف شده است.»

 

- لبت تا در لطافت لاله سیراب را ماند                   دلم در بیقراری چشمه سیراب را ماند

  مشبه       وجه شبه   مشبه به    ادات تشبیه                   مشبه    وجه شبه   مشبه ٌ به   ادات تشبیه

«هیچیک از پایه های تشبیه حذف نشده است.»

 

- وزرا بر مثال  اکلّبا اند.   «وجه شبه محذوف است.»               «شهریار»

  مشبه  ادات تشبیه  مشبهٌ به

 

- یکی را گفتند: عالِم بی عمل (مشبه) به چه ماند؟ ادات تشبیه (از مصدر مانستن) گفت: به زنبور بی عسل.

 مشبه به

 

«سعدی»

«وجه شبه محذوف است».

 

- دروغ گفتن (مشبه) به ضربت لازم (مشبه به) ماند (ادات تشبیه) که اگر نیز جراحت درست شود، نشان بماند. (اثر ماندن) وجه شبه

«سعدی»

«هیچ پایه ای حذف نشده است.»

 

- ای (مشبه) شده چون (ادات تشبیه) سنگ سیاهی (مشبهٌ به) صبور (وجه شبه) // پپیش دروغ همه لبخندها // بسته (وجه شبه) چــــــو (ادات تشبیه)  تاریکی جاوید گور (مشبهٌ به) خانه (مشبه) به روی همه سوگندها

«اخوان»

«هیچ پایه ای حذف نشده است و دو تشبیه دراینجا وجود دارد.»

 

- از بس که کوته است و سیه (وجه شبه) زلف یار (مشبه) من گویی (ادات تشبیه) که روز من بود و روزگار من (مشبهٌ به)

«مجیر بیلقانی»

«هیچ پایه ای حذف نشده است.»

- قطره تویی، بحر تویی، لطف تویی، قهر تویی قند تویی، زهر تویی، بیش میازار مرا

   «مولوی»

«همگی تشبیه بلیغ و از نوع اسنادی هستند که ادات تشبیه و وجه شبه در آنها محذوف است.»

تو ¬ در همه آنها مشبه/ قطره، بحر، لطف، قهر، قند، زهر ¬ مشبهٌ به

 

2- در بیت زیر، یک تشبیه بلیغ اضافی به کار رفته است. آن را بیابید و به گونه ای بازنویسی کنید که همه پایه های تشبیه در آن دیده شود. یک تشبیه غیر بلیغ نیز در بیت دیده می شود. کدام پایه آن حذف شده است؟ آن را به صورت تشبیه بلیغ اضافی و غیر اضافی در آورید؟

 

گذشت روزگاران بین که دوران شباب ما       در این سیلاب غم ، دسته گلی شاداب را ماند

                                                           (تشبیه بلیغ اضافی)

«شهریار»

 

بازنویسی سیلاب غم:

غـم     چـــون         سیــلاب، تمام وجود مرا در خود گرفت.

مشبه  ادات تشبیه        مشبهٌ به                      وجه شبه

 

دوران شباب (مشبه) ما دسته گلی شاداب (مشبهٌ به) را ماند. (ادات تشبیه)«وجه شبه حذف شده است.» ¬ تشبیه غیر بلیغ

 

تشبیه بلیغ اضافی: گل شادابِ دوران شباب ما

تشبیه بلیغ اسنادی: دوران شباب، دسته گلی شاداب است.

 

3- تشبیهاتی بسازید که ادات تشبیه در آنها ذکر شده باشد و مشبهٌ به آنها واژه های زیر باشد؟

آسمان: آسمان چون پرده ای نیلی بود.    غروب: غروب مانند غرق شدن در دریاست.

                 ادات                                           ادات

غم: غم چو سیلابی رسید از چارسو.

        ادات

 

4- تشبیهاتی بسازید که مشبهٌ به آنها واژه های زیر باشد و ادات تشبیه از آنها حذف شده باشد؟

نسیم: باد صبحگاهی نسیم صبا شروع به وزیدن کرد.

بهــــار: جوانی بهار زندگی است.

شبنم: قطره شبنم بر برگ گل نشست.

 

5- تشبیهاتی بلیغ (اضافی و غیراضافی) بسازید که واژه های زیر مشبه آنها باشد؟

دانش: چراغ  (مشبهٌ به) دانش (مشبه) ــــ اضافی        دانش،چراغ      است.ـــــ اسنادی

 

تعلیم: گوهرِ (مشبهٌ به)   تعلیم (مشبه) خود دریغ مدارــــــ اضافی

دوستی: درختِ (مشبهٌ به)   دوستی (مشبه)    درخت دوستی بارور است ــــــ اسنادی

              

6- شبی مهتابی را توصیف کنید و در توصیف خود، پنج تشبیه همانند مثالهای درس بیاورید؟

همراه با دوستی چون یک مغز در دو پوستی شبی را غنیمت شمرده به تفرج صحرا و تماشای بهار و استشمام هوای بهاری قدم در کوهساری پرگل و ریحان نهادیم، قضا را مهتاب شبی که بدر کامل چون عروسان آراسته سر از پرده شرق به آورده و فضای کوهستان را همانند تالاری مزین به چراغهای سبز و آبی درآورده بود، صنع ایزدی در قلعه کوهسار و دامنه سراشیب آن، آبی زلال از دل چشمه سار آفریده که انگار جوی بهشت است جاری در ماه اردیبهشت باری، چراغ ماه یا جنت صحرا به افسونگری پرداخته و با نهفتم در لکه های ابر فضا را چون چراغ چشم زن تاریک و روشن می کرد، عطر گلهای بهاری با هوای کوهساری درآمیخته و مشام جان را مروّح می نمود، به قول عشقی:

جهان سپیدتر از فکرهای عرفانی است

درون مغزم از افکار خوش، چراغانی است

رفیق روح من آن عشقهای پنهانی است

چرا که در شب مه، فکر نیز نورانی است

                                                      

صفحه قبلی    1       2       3       4    صفحه بعدی