X
تبلیغات
شیپور

آرایه های ادبی

بیان

  درس 10

1- تشبیه مفرد چیست؟

 تشبیهی است که «مشبهٌ به» آن یک چیز است.

 

2- تشبیه مرکب چیست؟

تشبیهی است که هیأتی به هیأت دیگر مانند می شود، یعنی طرفین تشبیه دو چیز یا بیشتر است.

 

3- وجه شبه در تشبیه مرکب به چند صورت است؟

دو گونه است:

الف) نتیجه ای که از اجزای مشبه و مشبهٌ به حاصل می شود، مانند هم است. مثال: ناتوانی در این بیت:

دیده اهل طمع به نعمت دنیا                            پُر نشود همچنان که چاه به شبنم

 «سعدی»

 

ب ) شکل و رنگی که از اجزای مشبه و مشبهٌ به پدید می آید، مثل هم است.

مانند: قرار گرفتن دایره ای شفاف بر صفحه ای سرخ رنگ در بیت زیر:

بر گل سرخ از نم، اوفتاده لآلی                      همچو عرق بر عذار شاهدِ غضبان

«سعدی»

 

خود آزمایی

1- در تشبیهات مرکب زیر، طرفین تشبیه و وجه شبه را تعیین کنید؟

- آن شاخه های نارج اندر میان بر (مشبه) چون پاره های اخگر اندر میان دود (مشبهٌ به)

«بهار»

وجه شبه: نمایان شدن رنگی سُرخ مایل به زرد در میان سیاهی.

- جرم گردوم تیره و روشن در او آیات صبح (مشبه)

                                                گویی اندر جان نادان، خاطر داناستی (مشبهٌ به)

   «منوچهری»

 وجه شبه: درهم آمیختگی جهل تاریکی و روشنی دانایی

- به چمن خُرام و بنگر بَرِ تخت گل که لاله (مشبه)

                                                  به ندیم شاه ماند که به کف ایاغ دارد (مشبهٌ به)

«حافظ»

 وجه شبه: سرخی گل لاله و جام شراب

 

- کنیزان و غلامان گِِردِ خرگاه (مشبه)                       ثریاوار گِرد خرمن ماه (مشبهٌ به)

«نظامی»

 

وجه شبه: گِردی خرگاه و هاله ماه و پراکندگی غلامان و ستارگان است. 

- آن قطره باران که برافتد به گل سرخ (مشبه)

                                      چون اشک عروسی است برافتاده به رخسار (مشبهٌ به)

«منوچهری»

 

وجه شبه: شفافیت قطره باران و اشک و سرخی گل و چهره عروس است.

- در خم زلف تو آن خال سیه دانی چیست؟ (مشبه)

نقطه ده که در حلقه جیم افتاده است (مشبهٌ به)

«حافظ»

وجه شبه: خمیدگی سر زلف و حلقه «ج» و سیاهی خال و نقطه مرکب است.

 

2- در شعرها و عبارتهای زیر تشبیهات مفرد و مرکب را تعیین کنید؟

- رخ گل (مشبه) را که عکس روی یار (مشبهٌ به) است   هوا مشاّطه، آب آیینه دار است

                                                                           ( تشبیه بلیغ و مفرد)

«میرزانصیر جهرمی»

 

 

تشبیه مفرد

- هر که عِلم خواند و عمل نکرد،(مشبه مرکب) بدان ماند (ادات) که گاو راند و تخم نبفشاند (مشبهٌ به مرکب)

«سعدی»

                                      

تشبیه مرکب

- عرقت بر ورق روی نگارین (مشبهٌ به مرکب) به چه ماند

                             همچو (ادات) بر صفحه گل قطره باران بهاری (مشبهٌ به مرکب)

«سعدی»

                                            

تشبیه مرکب   

- زلف (مشبه) تو مگر جانا امیدو نیاز ( مشبهٌ به) است

                                                     زیرا که چنین هر دو سیاه است و دراز است

«مسعود سعد»

 

 

تشبیه مفرد

- ماه و خورشید نمارش ز پس پرده زلف             آفتابی است که در پیش، سحابی دارد

                  مشبه مرکب                                             مشبه مرکب

«حافظ»

 

- آن فسون دیو در دلهای کژ                           می رود چون کفش کژ در پای کژ

           مشبه مرکب                                        مشبه مرکب   تشبیه مرکب

«مولوی»

 

- قرار در کف آزادگان نگیرد مال             چو مبر در دل عاشق، چو آب در غربال

               مشبه مرکب                                           مشبه مرکب      

«سعدی»

 

 

تشبیه مرکب و جمع

3- با مشبه های زیر تشبیه مرکب بسازید؟

- اشکی بر رخسار یک کودک؛

اشکی که بر رخسار کودکی روان است همچون جویی است که بر زمین پُر گَرد و غبار جاری است.

 

- مرد دانایی که در جامعه خود شناخته شده نیست؛

مرد دانایی که در جامعه خود شناخته شده نیست همانند گوهری است در میان انبوهی از شبه و مهره های بی ارزش بدلی.

 

- شکوفه های سرخ در میان برگهای سبز یک درخت؛

شکوفه های سرخ در میان برگهای سبز یک درخت همانند ستارگانی در پهنه آسمان می درخشند.

 

 

4- با مشبهٌ به های زیر تشبیه مرکب بسازید؟

- گلهایی سپید که در مرغزاری سبز روییده اند؛

جلوه های ستارگان در آسمان چون گلهای سپیدی است که در مرغزاری سبز روییده اند.

 

- چراغهای مهتابی که در حال چشمک زدن هستند؛

ماه که از زیر پاره های ابر خارج می شد و بلافاصله ناپدید می گشت همچون چراغ مهتابی به نظر می رسید که هر چند لحظه چشمک می زنند.

 

 

 

نظرات (0)
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)
نام :
پست الکترونیک :
وب/وبلاگ :
ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد