X
تبلیغات
پارس هاب
وبلاگ آموزشی - ادبی - تفریحی - هنری
شنبه 3 اسفند‌ماه سال 1387
ارایه ادبی- تشبیه

آرایه های ادبی

بیان

  درس 10

1- تشبیه مفرد چیست؟

 تشبیهی است که «مشبهٌ به» آن یک چیز است.

 

2- تشبیه مرکب چیست؟

تشبیهی است که هیأتی به هیأت دیگر مانند می شود، یعنی طرفین تشبیه دو چیز یا بیشتر است.

 

3- وجه شبه در تشبیه مرکب به چند صورت است؟

دو گونه است:

الف) نتیجه ای که از اجزای مشبه و مشبهٌ به حاصل می شود، مانند هم است. مثال: ناتوانی در این بیت:

دیده اهل طمع به نعمت دنیا                            پُر نشود همچنان که چاه به شبنم

 «سعدی»

 

ب ) شکل و رنگی که از اجزای مشبه و مشبهٌ به پدید می آید، مثل هم است.

مانند: قرار گرفتن دایره ای شفاف بر صفحه ای سرخ رنگ در بیت زیر:

بر گل سرخ از نم، اوفتاده لآلی                      همچو عرق بر عذار شاهدِ غضبان

«سعدی»

 

خود آزمایی

1- در تشبیهات مرکب زیر، طرفین تشبیه و وجه شبه را تعیین کنید؟

- آن شاخه های نارج اندر میان بر (مشبه) چون پاره های اخگر اندر میان دود (مشبهٌ به)

«بهار»

وجه شبه: نمایان شدن رنگی سُرخ مایل به زرد در میان سیاهی.

- جرم گردوم تیره و روشن در او آیات صبح (مشبه)

                                                گویی اندر جان نادان، خاطر داناستی (مشبهٌ به)

   «منوچهری»

 وجه شبه: درهم آمیختگی جهل تاریکی و روشنی دانایی

- به چمن خُرام و بنگر بَرِ تخت گل که لاله (مشبه)

                                                  به ندیم شاه ماند که به کف ایاغ دارد (مشبهٌ به)

«حافظ»

 وجه شبه: سرخی گل لاله و جام شراب

 

- کنیزان و غلامان گِِردِ خرگاه (مشبه)                       ثریاوار گِرد خرمن ماه (مشبهٌ به)

«نظامی»

 

وجه شبه: گِردی خرگاه و هاله ماه و پراکندگی غلامان و ستارگان است. 

- آن قطره باران که برافتد به گل سرخ (مشبه)

                                      چون اشک عروسی است برافتاده به رخسار (مشبهٌ به)

«منوچهری»

 

وجه شبه: شفافیت قطره باران و اشک و سرخی گل و چهره عروس است.

- در خم زلف تو آن خال سیه دانی چیست؟ (مشبه)

نقطه ده که در حلقه جیم افتاده است (مشبهٌ به)

«حافظ»

وجه شبه: خمیدگی سر زلف و حلقه «ج» و سیاهی خال و نقطه مرکب است.

 

2- در شعرها و عبارتهای زیر تشبیهات مفرد و مرکب را تعیین کنید؟

- رخ گل (مشبه) را که عکس روی یار (مشبهٌ به) است   هوا مشاّطه، آب آیینه دار است

                                                                           ( تشبیه بلیغ و مفرد)

«میرزانصیر جهرمی»

 

 

تشبیه مفرد

- هر که عِلم خواند و عمل نکرد،(مشبه مرکب) بدان ماند (ادات) که گاو راند و تخم نبفشاند (مشبهٌ به مرکب)

«سعدی»

                                      

تشبیه مرکب

- عرقت بر ورق روی نگارین (مشبهٌ به مرکب) به چه ماند

                             همچو (ادات) بر صفحه گل قطره باران بهاری (مشبهٌ به مرکب)

«سعدی»

                                            

تشبیه مرکب   

- زلف (مشبه) تو مگر جانا امیدو نیاز ( مشبهٌ به) است

                                                     زیرا که چنین هر دو سیاه است و دراز است

«مسعود سعد»

 

 

تشبیه مفرد

- ماه و خورشید نمارش ز پس پرده زلف             آفتابی است که در پیش، سحابی دارد

                  مشبه مرکب                                             مشبه مرکب

«حافظ»

 

- آن فسون دیو در دلهای کژ                           می رود چون کفش کژ در پای کژ

           مشبه مرکب                                        مشبه مرکب   تشبیه مرکب

«مولوی»

 

- قرار در کف آزادگان نگیرد مال             چو مبر در دل عاشق، چو آب در غربال

               مشبه مرکب                                           مشبه مرکب      

«سعدی»

 

 

تشبیه مرکب و جمع

3- با مشبه های زیر تشبیه مرکب بسازید؟

- اشکی بر رخسار یک کودک؛

اشکی که بر رخسار کودکی روان است همچون جویی است که بر زمین پُر گَرد و غبار جاری است.

 

- مرد دانایی که در جامعه خود شناخته شده نیست؛

مرد دانایی که در جامعه خود شناخته شده نیست همانند گوهری است در میان انبوهی از شبه و مهره های بی ارزش بدلی.

 

- شکوفه های سرخ در میان برگهای سبز یک درخت؛

شکوفه های سرخ در میان برگهای سبز یک درخت همانند ستارگانی در پهنه آسمان می درخشند.

 

 

4- با مشبهٌ به های زیر تشبیه مرکب بسازید؟

- گلهایی سپید که در مرغزاری سبز روییده اند؛

جلوه های ستارگان در آسمان چون گلهای سپیدی است که در مرغزاری سبز روییده اند.

 

- چراغهای مهتابی که در حال چشمک زدن هستند؛

ماه که از زیر پاره های ابر خارج می شد و بلافاصله ناپدید می گشت همچون چراغ مهتابی به نظر می رسید که هر چند لحظه چشمک می زنند.